Avropa Mədəniyyəti

Dünyanı "vitaminləşdirən" Polyak

2019/01/10 / 181

Vitaminlər (latınca. "vita"- həyat) üzvi birləşmələr olub, insan və heyvanların qidasının zəruri hissəsidir. Son vaxtlar 50-yə qədər vitamin aşkar edilmişdir.

Maddələr mübadiləsinin tənzimində çox cüzi miqdarda vitaminlər lazımdır. Vitaminlərin əsas mənbəyi bitki mənşəli qidalardır. Lakin onlar, həmçinin balıq və ət məhsullarında, süddə, yumurtada da vardır. Мüxtəlif kimyəvi tərkibə malik olmalarına baxmayaraq onların bir ümumi xüsusiyyəti vardır ki, bu da yalnız bitkilər tərəfindən sintez olunmalarıdır. Vitaminləri latın hərfləri ilə işarə etmək qəbul edilmişdir.

Qidanın tərkibində vitaminlər olmadıqda orqanizmin funksiyası pozulur və xəstəliklə-avitaminoz (sinqa,raxit,qanaxma,boyatmanın ləngiməsi) baş verir. Bəzi vitaminlər işığın, temperaturun və oksigenin təsirindən dağıldığından qəbul olunmuş belə qidada vitaminlər çatışmır və orqanizm vitamin çatışmazlığından əziyyət çəkir.

Kazimierz Funk (Kazimej Funk) - Polşa biokimyaçısı - vitamin elminin yaradılmasının əsasını qoyub.  O, 1912-ci ildə təqdim etdiyi "vitamin" termininin müəllifi idi və onların çatışmazlığı raxit və skorbut kimi çoxsaylı sağlamlıq problemlərinə səbəb ola biləcəyini aşkar etmişdir.

Kazimej Funk 23 fevral 1884-ci ildə Varşavada anadan olmuşdur.  Berlində və İsveçrədə təhsil almışdır. 1904-cü ildə Stanislav Kostanetski rəhbərliyi altında Bern Universitetində doktorluq dərəcəsi almışdır. İlk işini Parisdə Pasteur İnstitutunda başlamışdır. Daha sonra Berlin və Londonda çalışıb. 1912-ci ildə beriberi "vitamin" termini təqdim vitamin çatışmazlıqlar ilə bağlı xəstəliklər üzrə nəşri işıq üzü görüb. 1915-ci ildə Funk Birləşmiş Ştatlara köçdü. 1923-cü ildə Polşaya qayıdıb, orada Dövlət İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışıb. 1927-ci ildə Polşanı yenidən tərk etdi və Parisə köçdü. 1936-cı ildə B1 vitamininin strukturunu deşifr etdi və onun sintezi üçün bir üsul hazırladı. İkinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra birdəfəlik ABŞ-a köçdü. İlk olaraq nikotinik turşusu (B3 vitamini) ayırdı. Kazimej Funk 1967-ci ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyindən vəfat etdi.