Avropa Mədəniyyəti

Polşanın "Solidarnost" hərəkatı

2018/12/19 / 220

Nərmin Əsəd.

Solidarnost (Müstəqil Özünüidarəedən Həmkarlar İttifaqı "Solidarity") Polşanın peşə federasiyası kimi 31 avqust 1980-ci ildə fəaliyyətə başlamışdı. Birlik Gdańsk tərsanəsində Lech Walęsanın rəhbərliyi altında yaradılmışdı. Solidarnost həmkarlar ittifaqı əhəmiyyətli idi, çünki bu Varşava Paktı ölkəsindəki ilk qeyri-kommunist və partiya nəzarətində olan həmkarlar ittifaqı idi. Varşava Paktı 1955-ci ildə imzalanmışdı və əsasən Sovet İttifaqının Mərkəzi və Şərqi Avropada (Bolqarıstan, Çexoslovakiya, Şərqi Almaniya, Macarıstan, Polşa, Rumıniya, Albaniya və Sovet İttifaqı) 8 kommunist dövləti üzərində hərbi nəzarəti saxlamasına icazə verirdi.

Sentyabr 1981-ci ilədək Solidarnostun üzvlüyü Polşada işləyən əhalinin təxminən üçdə biri idi (9,5 milyon). Həmkarlar ittifaqı yalnız işçi hüququ üçün çalışmadığı kimi, həm də onlarda sosial dəyişiklik çağırışı üçün mülki müqavimət göstərən bir qrup idi. Qrupa əvvəlcə ABŞ tərəfindən təxminən 50 milyon dollar maliyyə dəstəyi edilmişdi. 1980-ci illərdə Polşa hökuməti ittifaqı məhv etməyə çalışdı, amma nəticədə onlarla görüşmək məcburiyyətində qaldı.

Solidarnost hər bir üzvün birliyin siyasət və hərəkətlərinə mümkün olan ən böyük nəzarəti vermək üçün ultra demokratik şəkildə təşkil edilmişdi: "Əgər demokratiyanı vətəndaşların öz ölkələrinin taleyinə təsir edə biləcəyi bir vəziyyət kimi müəyyənləşdirmək istəyiriksə, ictimai həyatda fəal iştirakı ilə ölkəmiz avqustun 1980-ci il və dekabr ayının 1981-ci il tarixləri arasında Polşanın Yer kürəsində ən demokratik yer ola biləcəyi iddiaları ilə razılaşmalıyıq."

Bu, dövrün adətən necə təsvir olunduğuna tamamilə zidd idi. Aydındır ki, bu vəziyyət uzun sürmədi. 13 dekabr 1981-ci ildə, Martial Law tətbiq olundu və bir neçə ay sonra Solidarnost qanunsuz elan edildi. Bu hərəkəti əsl formada təsirli hala gətirdi. Küçələrdəki tanklarla və müxalifət liderlərinin həbsdə olması ilə birlikdə Solidarnost gücünü itirdi və heç bir zaman əsgər yumruğunun zərbəsindən qurtula bilmədi.

 

Solidarnost, 1989-cu ildə yarı sərbəst seçkilərdə müxalifətə səbəb oldu və 1990-cı ildə Walęsanın Polşanın prezidenti seçilməsinə gətirib çıxardı. Solidarnost Katolik kilsəsi ilə əlaqələr qurmuşdu, çünki bir çox üzvlər Katolik kimi təsbit edilmişdi və Papa II. qrupu dəstəkləyirdi. Həmkarlar İttifaqının təsiri Şərq Bloku boyunca Polşadan kənara çıxıb Kommunist hökumətində müxalifət yaratmışdı. 1990-cı illərin əvvəllərində bu müxalifət Şərq Blokunun və Sovet İttifaqının dağılmasına gətirib çıxardı. Solidarnost hərəkatı bu günə qədər xaricdəki digər qruplara təsirini hələ də davam etdirir.